Bir bakır cezvenin fiyatı neden bir başkasının iki katı olabiliyor, aynı çaptaki iki tepsi arasında neden ciddi fark var? Cevap üç kalemde toplanır: kullanılan bakırın kilogram maliyeti, o bakırı şekle sokan işçilik ve gıdayla temas eden yüzeye çekilen kalay. Etiketteki rakam bu üçünün toplamıdır.
Bakır borsada işlem gören bir metaldir
Bakırın dünya piyasasında günlük bir fiyatı vardır. Atölyenin bu ay hammadde için ödediği kilo fiyatı, üç ay önce ödediğinden farklıdır. Bu yüzden aynı ürünün fiyatı zaman içinde yukarı ya da aşağı gider. Sacın kilosu değişince ürünün fiyatı da değişir.
Ağırlık en belirleyici kalem
Bakır kiloyla alındığı için ürünün ağırlığı doğrudan maliyettir. 30 cm çapında düz bir tepsi 0,7 mm sacdan 450 gram civarı gelir, aynı çapta 1 mm sacdan 650-700 gram olur. Aradaki 250 gram, daha hiçbir işçilik eklenmeden ödenen ham farktır. Fotoğrafta ikisi de aynı görünür, farkı terazi söyler.
İşçilik saatle ölçülür
Sac kalıba basıldığında iş dakikalar sürer, pres günde yüzlerce parça çıkarır. El dövmesinde aynı parça bir ustanın önünde saatler geçirir; bir kazan tabanını dövmek yarım gün alır. Üstüne el oyması desen isteniyorsa kalem işi yapan usta tek bir parçanın üstünde günlerce çalışır. Preslenmiş bir tepsiyle oyulmuş bir tepsinin fiyatını yan yana koymak, aynı işi karşılaştırmak değildir.
Kalay ayrı bir masraf
Gıdayla temas eden iç yüzey kalaylanır. Kalay ayrı bir metaldir, üstelik parçayı ateşte ısıtıp yüzeye pamukla çekmek ayrı bir işçiliktir. Kalaysız ürün doğal olarak daha ucuza satılır, ama o ürün mutfakta kullanılmaz, dekoratif kalır. İki fiyattan aşağıda olanın kalaysız olması sık rastlanan bir durumdur.
Kaplama ile masif bakır
Çok düşük fiyatla bakır diye satılan ürünlerin büyük kısmı bakır kaplamadır. Gövde başka bir metaldir, üstüne birkaç mikron bakır çekilmiştir; o kalınlık bir kâğıt yaprağının altındadır. Ucuzluğun sebebi basit, içinde bakır yok denecek kadar azdır. Kaplama zamanla soyulur ve tamir edilmez. Masif bakırda gövdenin tamamı bakırdır; yüzeyi yıprandığında parlatılır, kalayı gidince yeniden kalaylanır.
Aynı görünen iki üründe farkı yapanlar
- Et kalınlığı: 0,7 mm ile 1,2 mm arasında malzeme neredeyse ikiye katlanır.
- Kalay: kalaylı iç yüzey hem metal hem işçilik ekler.
- El dövmesi mi pres mi: biri saatlerin, diğeri dakikaların işidir.
- Kulp bağlantısı: perçinli kulp tek tek delinip çakılır, lehimli kulp yük altında açılır.
Toptan alımda fiyat neden düşer
Elli adetlik siparişte kalıp bir kez ayarlanır, kalay teknesi bir kez ısıtılır, usta aynı hareketi elli kez tekrarlar. Hazırlığın tek parçaya düşen payı adet arttıkça küçülür. Malzeme maliyeti aynı kalır, düşen kısım birim işçiliktir. Toptan fiyatın perakendenin altında olması bundandır, kalite düştüğü için değil.
Karşılaştırırken ne yapmalı
Aynı çapta ve aynı formda iki ürün seçin, sonra ağırlıklarına bakın. Bakırın yoğunluğu sabit olduğu için ağır olan kalın olandır. Açıklamada gram yazmıyorsa satıcıya sorun. Ucuz tarafta çoğunlukla şu dördü bir aradadır: ince sac, kalaysız yüzey, lehimli kulp, kaplama gövde. Bunları ayırdıktan sonra kalan fiyat farkı çoğu zaman göründüğü kadar büyük değildir.
