Cezve alırken sorulacak ilk soru kaç litre değil, kaç fincandır. Türk kahvesi fincanı 60 ile 70 ml arasındadır ve cezvenin boyu bu fincandan kaç tane çıkacağına göre adlandırılır. Atölyeye gelen kimse "üç yüz mililitrelik cezve" demez, "dört kişilik var mı" diye sorar.
Hacim ve kişi sayısı
- 1 kişilik: 90-120 ml
- 2 kişilik: 150-200 ml
- 3-4 kişilik: 250-350 ml
- 6 kişilik: 450-500 ml
Rakamları çarpınca tutmadığını görürsünüz. Dört fincan 4x70, yani 280 ml eder; oysa dört kişilik cezve 300 ile 350 ml arasındadır. Sebebi şu: cezve ağzına kadar doldurulmaz. Köpüğün kabaracak yeri olsun diye üstte kabaca üçte bir pay bırakılır. O payı bırakmazsanız kahve ilk kabarışta ocağa taşar, taşan kahveyle birlikte köpük de gider.
Evde hangi boy durmalı
İki kişilik ev için 2 kişilik cezve günlük işi görür, sabah kahvesi başka bir şey istemez. Misafiri sık olan evlerde ikinci bir cezve, 4 ya da 6 kişilik olanı durur. Tek cezveyle idare etmek isteyene tavsiyemiz 4 kişiliktir; içinde iki fincanlık kahve de pişirebilirsiniz.
Bu esnekliğin bir sınırı var. 6 kişilik cezvede tek fincan kahve pişirmeye kalkarsanız sıvı geniş tabana ince yayılır, kabarma yüzeyi büyür ve köpük tutunacak yer bulamaz. Kahve pişer, köpüğü olmaz. Ters yönde de zorlamayın: 2 kişilik cezveye dört fincan sığdırmaya çalışmak, ocağı temizlemekle biten bir denemedir.
Ağız çapı
Aynı hacim iki ayrı biçimde yapılabilir. Karnı geniş, ağzı dar cezve köpüğü içeride tutar; kabarma yavaş ilerler ve ocaktan çekene kadar vakit bulursunuz. Ağzı gövdesi kadar açık olan cezve göze hoş görünür, ama kahve ateşte iki saniye fazla kalınca kenardan aşar. Dört kişilik bir cezvede ağzın 7-8 santimi geçmemesi iyidir.
Sap
Sapın uzunluğu elinizin aleve ne kadar yaklaşacağını belirler; kısa saplı cezvede gaz ocağının yalazı parmağı bulur. Malzemesi daha da belirleyici. Pirinç sap ısıyı bakır kadar hızlı almaz, kahve pişerken çıplak elle tutulabilir kalır. Bakırdan çekilmiş sap gövdeyle aynı hızda ısınır, bezsiz kavrayamazsınız. Ahşap saplılarda vida zamanla gevşer, yılda bir sıkmak yeter.
Et kalınlığı
Cezvede doğru kalınlık 1 ile 1,2 mm arasıdır. İnce sac tabanda ateşi olduğu gibi geçirir; şeker dibe yapışır, yanar ve o yanık tadı bütün kahveye siner. 0,7 mm'lik cezve elinize hafif gelir ve ucuzdur, tabanının ilk aylarda nasıl karardığını da görürsünüz.
İç yüzey ve ocak
Kahve asitli bir içecek değildir, yine de bakırla uzun temas istenmez; cezvenin içi kalaylı olmalı. Kalayın zamanla matlaşması kusur sayılmaz. Parlatıcıyla ovarsanız o ince tabakayı sökersiniz, sonrası kalaycı yolu.
İndüksiyonlu ocakta bakır çalışmaz. Bakır manyetik olmadığı için ocak cezveyi hiç görmez, ekran boş kalır. Araya çelik indüksiyon diski koyarsanız pişirirsiniz, ısı diskten geçtiği için kontrol biraz azalır. Gaz ocağında da küçük cezveler tel ızgaranın arasına oturmaz; ince telli bir cezve adaptörü işi çözer.
Elinizdeki cezve kaç kişilik
Ölçüsünü bilmediğiniz bir cezveniz varsa fincanı suyla doldurup cezveye boşaltın, kaç fincan gittiğini sayın. Cezve ağzına kadar dolana dek çıkan sayının bir eksiği, o cezvenin gerçek kişi sayısıdır. Beş fincanda dolan bir cezve dört kişiliktir, çünkü beşincinin yeri köpüğe ayrılmıştır. Aynı ölçümü mutfak terazisinde de yapabilirsiniz; su doldurup tartın, çıkan gram sayısı doğrudan mililitre demektir.
